تبصره : تحقیق در جرایم منافی عفت ممنوع است مگر در مواردی که جرم مشهود باشد و یا دارای شاکی خصوصی بوده که ‌در مورد اخیر توسط قاضی دادگاه انجام می‌گیرد . »

گفتار دوم : در زمینه سرقت از مال مشاع

ماده ۱۹۷ قانون مجازات اسلامی می‌گوید : « سرقت عبارت است از ربودن مال دیگری به طور پنهانی » در این ماده ربودن مال دیگری به طور پنهانی سرقت اطلاق شده است اینکه آیا تعریف سرقت شریک از مال مشترک را در بر می‌گیرد ، قانون صریح و شفاف نیست ، چون از یک طرف بر سرقت مال مشترک ، ربودن مال غیر صدق می‌کند ، زیرا مالی که به طور مشاع بین دو نفر یا چند نفر مشترک باشد هر جزء آن مال غیر نیز می‌باشد که در این حال با وجود شرایط مندرج در ماده ۱۹۸ ق.م.ا بر آن سرقت اطلاق می‌گردد و از طرف دیگر سارق در هر جزء از اموال مشترک ، شریک و مالک محسوب می‌گردد و با عنایت به تفسیر مضیق قضایی ، وجود شبهه و قاعده درء مرتکب مجازات نمی گردد . در سرقت از اموال مشترک اختلافات فقهی زیادی به چشم می‌خورد .

الف : دیدگاه های فقهی و حقوقی

شرکت در ماده ۵۷۱ قانون مدنی ‌به این نحو تعریف شده است : « شرکت عبارت است از اجتماع حقوق مالکین متعدد در شی واحد به نحو اشاعه » ماده ۵۸۲ همان قانون نیز مقرر کرده : « شریکی که بدون اذن یا در خارج از حدود اذن تصرف در اموال شرکت نماید ضامن است . »

هریک از شرکا در جزء جزء مال مشترک سهیم است ، لذا بر همین اساس دو نظریه متفاوت توسط حقوق ‌دانان در خصوص سرقت یکی از شرکا از مال مشترک پدید آمده است .

دسته اول سرقت در مال مشترک را قابل تحقق نمی دانند . آن ها معتقدند چون هر جزء از مال مشاع متعلق به کلیه شرکا و از جمله سارق است ، آن را نمی توان نسبت به هر یک از شرکا به مفهوم واقعی کلمه « مال غیر» دانست .به عبارت دیگر شریک سارق در هر جزء از مال مشاع سهیم است و وقتی که در آن تصرف می‌کند ، به اعتبار مالکیت خود دخالت ‌کرده‌است و ‌بنابرین‏ هیچ جزئی از مال را نمی توان به مفهوم واقعی « مال غیر » نامید . برخی از اساتید حقوق جزا همچون دکتر محمد صالح ولیدی و دکتر حسین میر محمد صادقی این نظر را پذیرفته اند . ^[۶۴]

دسته دوم اعتقاد دارند سرقت ‌در مورد مال مشترک نیز قابل تحقق است . به موجب نظر این دسته تنها در صورتی می توان کسی را از ارتکاب جرائم علیه اموال مبری دانست که وی مالک مال باشد و مال تعلق به غیر نداشته باشد و چون همه شرکا در تمامی اجزاء مال مشاع شریکند و به عبارتی ، جزء جزء مال مشاع تعلق به غیر دارد ، لذا نمی توان آن را مال هریک از شرکا دانست . ‌بنابرین‏ وقتی شریک در مال مشاع تصرف می‌کند ، در واقع در مال غیر تصرف ‌کرده‌است . نتیجه اینکه رفتار مجرمانه هر یک از شرکا در مال مشاع جرم محسوب می شود . اساتیدی همچون دکتر ایرج گلدوزیان و دکتر هوشنگ شامبیاتی و دکتر محمدجعفر حبیب زاده این نظر را پذیرفته اند . ^[۶۵]

این اختلاف آرای در میان فقها نیز دیده می شود . دسته اول فقهایی هستند که اعتقاد دارند سرقت از مال مشترک یا غنیمت هیچ گاه مستوجب حد نیست .

عبدالله بن سنان گوید از امام صادق (ع) ‌در مورد شخصی سوال کردم که از اموال غنیمت ، چیزی را سرقت می‌کند . امام فرمود : « باید دید سهم او از غنائم چقدر است . اگر سهم او بیشتر از مقداری است که برداشته است تعزیر می شود و بقیه سهمش به او داده می شود و اگر آنچه برداشته است مساوی با سهم اوست چیزی بر عهده او نیست و اگر آنچه برداشته بیشتر از سهم او باشد و به اندازه ربع دینار برسد دستش قطع می شود .» امام باقر (ع) ‌در مورد شخصی که کلاهخودی از غنائم برداشته بود فرمود : « من دست کسی را که از مال مشترک چیزی برداشته است قطع نمی کنم .» ^[۶۶]

این روایات مورد استناد فقهایی چون شیخ مفید و فخرالمحققین قرار گرفته است .

شیخ مفید عدم قطع را در سرقت از غنائم ‌به این دلیل می‌داند که مرتکب شبهه آن را داشته که از این طریق به حق خودش می‌رسد.

علت عدم قطع دست سارق از مال غنیمت چنین ذکر شده است که سارق در چنین مالی شریک است ‌بنابرین‏ نمی توان دست او را قطع کرد . این علت در سایر اموال مشترک نیز وجود دارد و اختصاص به غنیمت جنگی ندارد . توجیه مشترک دیگری که برای عدم اجرای حد در این دو مورد می توان بیان کرد آن است که در این دو مورد ، شبهه شرعی وجود دارد یعنی معلوم نیست که از نظر شارع می توان ، حد سرقت را اجرا کرد یا خیر ، ‌بنابرین‏ قاعده درء مقتضی آن است که حکم به سقوط مجازات شود . ^[۶۷]

دسته دوم معتقدند هرگاه کسی بیش از حصه خود از مال مشترک یا مال غنیمت برباید و این اضافی به حد نصاب برسد سرقت وی مستوجب حد خواهد بود . اکثریت فقها همچون شیخ طوسی ، علامه حلی ، و محقق حلی این نظر را بیان کرده‌اند .

شیخ طوسی هم در کتاب خلاف و هم در نهایه می‌گوید : « اگر غانم از مال غنیمت ، سرقت کند ، به طوری که از سهم خودش بیشتر بوده و به اندازه نصاب سرقت باشد ، دستش قطع می شود . »

محقق حلی یکی از شرائط اجرای حد را «ارتفاع الشبهه» دانسته و می‌گوید : «اگر سارق با کسی در مالی مشترک باشد و به میزانی که تصور می‌کند به اندازه نصیبش است ، سرقت کند ، حد نمی خورد » . ایشان همچنین می‌گوید : « اگر از مال غنیمت سرقت کند ، دو روایت در این مورد وجود دارد : ‌بر اساس یکی از آن ها ، قطع اجرا نمی شود و بر اساس دیگری اگر آنچه دزدیده بیشتر از سهم خودش باشد ، قطع جاری می شود که این قول بهتر است » ایشان ادامه می‌دهد : « اگر از مال مشترک به اندازه سهمش برباید ، دستش قطع نمی شود . ولی اگر زاید بر سهمش باشد و به قدر نصاب سرقت باشد، قطع جاری می شود » ظاهراًً محقق حلی بین مال مشترک و غنیمت فرق قائل شده و برای هرکدام حکم مستقل قائل است ..

در سال ۱۹۸۵ توسط کاستا و مک ری ارائه شد و در سال ۱۹۸۹ بسط و توسعه داده شد و در ایران توسط حق شناس (۱۳۷۸) در شیراز هنجاریابی آن انجام شد. این آزمون ۵ عامل شخصیتی را می سنجد که هر کدم ۶ خرده آزمون دارند. این پرسشنامه ۵ عاملی از ۶۰ گویه بر اساس مقیاس لیکرت تهیه شده که هر ۱۲ گویه آن یکی از پنج عامل بزرگ شخصیت (برونگرایی، مقبولیت، وظیفه شناسی، روان آزرده خویی و گشودگی) را اندازه گیری و نمرات هر عامل را جداگانه محاسبه شده و در نهایت پنج نمره به دست می‌آید. نتایج ضرایب اعتبار پرسشنامه در نمونه ای از دانشجویان آمریکایی به فاصله ۳ ماه بین ۷۵/۰ تا ۸۳/۰ بود. ضریب پایایی طولانی (۶ ساله) برای مقیاس‌های روان آزرده خویی، برون گرایی و گشودگی در دامنه ۶۸/۰ تا ۸۳/۰ و برای دو رگه مقبولیت و وظیفه شناسی (با فاصله ۲ سال) به ترتیب برابر با ۷۹/۰ و ۶۳/۰ گزارش شده است (شاکریان، ۱۳۹۰).

۳-۷ تجزیه و تحلیل داه ها:

از نرم افزار SPSS نسخه ۱۶ استفاده شد. در این مطالعه از آزمون‌های آماری توصیفی مانند میانگین، انحراف معیار و فراوانی و همچنین آزمون‌های استنباطی همبستگی پیرسون و رگرسیون استفاده شد.

فصل چهارم

نتایج

۴-۱ توصیف داده ها

جدول ۴-۱: شاخص‌های توصیفی رگه های شخصیت و تاب آوری در نمونه های مورد مطالعه

متغیر میانگین انحراف معیار چولگی کشیدگی تاب آوری ۹/۵۸ ۳۱/۱۱ ۴۶/۰ ۰۹۶/۰ روان رنجورخویی ۹۹/۲۲ ۷۷/۵ ۳۷/۰- ۷/۰ برونگرایی ۹۲/۲۸ ۵۸/۶ ۱۸/۰- ۵۸/۰- گشودگی ۶۷/۲۳ ۶۲/۴ ۰۴۳/۰- ۱۴۴/۰- توافق ۶۱/۲۶ ۶۲/۵ ۲۱/۰ ۵۶/۰ وجدان گرایی ۰۹/۳۱ ۰۵/۸ ۰۹۲/۰ ۸۳/۰-

در جدول فوق، شاخص‌های توصیفی از جمله میانگین و انحراف معیار رگه های شخصیت و تاب آوری افراد تحت بررسی آورده شده است.

جدول ۴-۲: شاخص‌های توصیفی سبک‌های دلبستگی در نمونه های مورد مطالعه

متغیر میانگین انحراف معیار چولگی کشیدگی ایمن ۴۵/۱۲ ۱۳/۳ ۰۲۴/۰- ۰۶/۰ اجتنابی ۱۱/۱۲ ۱۸/۳ ۰۰۸/۰ ۲۲/۰- دوسوگرا ۳۷/۱۱ ۸۱/۳ ۱۹/۰ ۲۱/۰-

در این جدول نیز، شاخص‌های توصیفی از جمله میانگین و انحراف معیار سبک‌های دلبستگی افراد تحت بررسی آورده شده است.

۴-۲ آزمون فرضیه‌ها

فرضیه اول: بین تاب آوری و صفات شخصیتی رابطه وجود دارد.

جدول ۴-۳: ضرایب همبستگی پیرسون رگه های شخصیت با تاب آوری در نمونه های مورد مطالعه

متغیر تاب آوری روان رنجورخویی **۲۹۶/۰- برونگرایی **۴۳۸/۰ گشودگی ۰۴۲/۰- توافق **۲۷۳/۰ وجدان گرایی **۵۹۵/۰

**۰۱/۰>P

در جدول فوق ضرایب همبستگی پیرسون رگه های شخصیت با تاب آوری آورده شده است. رگه شخصیتی روان رنجورخویی با تاب آوری رابطه معکوس و معنادار و رگه شخصیتی برونگرایی و توافق و وجدان گرایی با تاب آوری همبستگی مثبت و معناداری در سطح ۰۱/۰>P داشت. فرضیه دوم: بین تاب آوری و سبک‌های دلبستگی رابطه وجود دارد.

جدول ۴-۴: ضرایب همبستگی پیرسون سبک‌های دلبستگی با تاب آوری در نمونه های مورد مطالعه

متغیر تاب آوری ایمن ۰۷/۰- اجتنابی *۱۴/۰ دوسوگرا ۱۲/۰

۰۵/۰>P*

سبک دلبستگی اجتنابی نیز با تاب آوری در افراد تحت بررسی همبستگی مثبت و معناداری داشت ۰۵/۰>P.

جدول ۴-۵: سطح معناداری و Z کولموگروف جهت بررسی نرمالیتی متغیرهای پژوهش

متغیر Z کولموگروف اسمیرنف سطح معناداری تاب آوری ۳۲/۱ ۰۶۱/۰ روان رنجورخویی ۰۶/۱ ۲۱/۰ برونگرایی ۱۷/۱ ۱۲/۰ گشودگی ۱۳/۱ ۱۵/۰ توافق ۳۳/۱ ۰۶/۰ وجدان گرایی ۰۴/۱ ۲۲/۰ ایمن ۲۱/۱ ۱/۰ اجتنابی ۰۹/۱ ۱۸/۰ دوسوگرا ۹۹/۰ ۲۷/۰

۰۵/۰>P

در این جدول نیز سطح معناداری آزمون کولموگروف اسمیرنف جهت بررسی نرمال بودن نمره های متغیرها آورده شده است. با توجه به اطلاعات این جدول، کلیه متغیرهای پژوهش از مفروضه نرمال بودن پیروی کرده و در این صورت انجام رگرسیون خطی مانعی ندارد.

جدول ۴-۶: خلاصه اطلاعات مربوط به ضرایب رگرسیون، ضریب تعیین و خطای معیار برآورد پیش‌بینی تاب آوری بر پایه رگه های شخصیت (به روش رگرسیون گام به گام)

گام متغیر ضریب b خطای معیار برآورد ضریب بتا نسبت t سطح معناداری t ضریب تعیین اول مسئولیت پذیری ۷۹/۰ ۰۸۱/۰ ۵۶/۰ ۸۵/۹ ۰۰/۰ ۳۲/۰ دوم برون گرایی ۳۶/۰ ۱۱/۰ ۲/۰ ۲۳/۳ ۰۰۱/۰ ۳۵/۰

۵/۰>P

نتایج تکمیلی پیش‌بینی تاب آوری بر اساس رگه های شخصیت نشان داد که مقدار به دست آمده (۳۶۲/۰) است یعنی ۲/۳۶ درصد از واریانس متغیر تاب آوری توسط رگه های شخصیت تبیین می شود. مقدار R مشاهده شده (۶۰۱/۰) نیز نشان دهنده آن است که مدل رگرسیون خطی حاضر می‌تواند برای پیش‌بینی استفاده شود. علاوه بر این، نسبت F محاسبه شده (۰۱/۰P<،۹۹/۲۲F(2,203)=) در سطح اطمینان حداقل ۹۹ درصد معنادار است. ‌بنابرین‏، می توان نتیجه گرفت که بین تاب آوری و رگه های شخصیت همبستگی معنادار وجود دارد. نتایج جدول ۴-۶ نیز نشان داد که اثر مسئولیت پذیری (۰۰۰/۰P<،۸۶/۹t=،۷۹۴/۰b=) و برون گرایی (۰۰۱/۰P=،۳۸/۳t=،۳۸۷/۰b=) مثبت و معنادار است یعنی با یک واحد افزایش در مسئولیت پذیری و برون گرایی به ترتیب ۷۹/۰ و ۳۸/۰ افزایش در تاب آوری به وجود می‌آید اما سایر رگه های شخصیت اثر معناداری بر تاب آوری نداشتند.

جدول ۴-۷: خلاصه اطلاعات مربوط به ضرایب رگرسیون، ضریب تعیین و خطای معیار برآورد پیش‌بینی تاب آوری بر پایه سبک‌های دلبستگی (به روش رگرسیون گام به گام)

گام

آموزش وارونه سازی عادت یکی از روش های رفتاری در درمان تیک ها است که توسط آزرین و نان (۱۹۷۳) طراحی شده است. این روش مداخله ای چند مفهومی است که اولین کاربرد آن با مفاهیم خود بازبینی و فنون تن آرامی شروع شد و در ادامه تکنیک های دیگری چون آموزش آگاهی، آموزش پاسخ متضاد و حمایت اجتماعی به آن اضافه شد(فرانکلین، والتر و وودز، ۲۰۱۰).

به طور کلی در روش وارونه سازی عادت افراد از ماهیت تیک های خود آگاه می‌شوند و همزمان با یادگیری تن آرامی در سراسر بدن خود پاسخ هایی که متضاد با تیک مورد هدف باشد را یاد می گیرند. این فنون باید در سایر موقعیت های زندگی به مرور تمرین شوند تا افراد کنترل بیشتری بر تیک های خود پیدا کنند. در تمام مراحل، حمایت اجتماعی مخصوصا اعضای خانواده و سایر افراد نزدیک فرد مبتلا برای کسب نتیجه درمانی مطلوب بسیار مهم است. آموزش فنون وارونه سازی عادت در قالب ۵ مرحله اصلی ارائه می شود که عبارتند از : آموزش آگاهی ، آموزش تن آرامی ،آموزش یادگیری پاسخ متضاد ،آموزش ایجاد انگیزه و آموزش تعمیم دهی. شرح هر کدام از این مراحل در قسمت زیر ذکر شده است (ماتهوو ،مایکل وداگلاس ،۲۰۱۴).

۱)آموزش آگاهی

افراد از سوی درمانگر راجع به جزئیات رفتارهایی که هدف درمان هستند اطلاعات بیشتری کسب می‌کنند. افراد می آموزند تا تیک های خود را به صورت ورزانه و در جدولی ثبت کنند، با انجام این کار علاوه بر آگاهی از تعداد و شدت تیک ها موقعیت هایی که تیک در آن به وجود می‌آید نیز قابل تشخیص می شود. همچنین افراد از احساسات پیش از شروع تیک آگاهی یافته و سایر اختلالاتی که توسط تیک ها ایجاد می‌شوند قابل شناسایی خواهند شد. در این مرحله هر نشانه گزارش شده مثل تیک ، توسط کودک و یا مادر به شکل عملیاتی به منظور ایجاد یک تصویر رفتاری دقیق تعریف می شود. سپس از نظر شدت و عملکرد برای تمرکز درمان بر روی آن طبقه بندی می شود. از جمله نکات بسیار مهم که در این مرحله به آن پرداخته می شود شناسایی موقعیت هایی که تیک در آن شدت بیشتری دارد و نیز شناسایی احساسات بدنی و یا حسی قبل از بروز تیک است.

این شناسایی عوامل هشدار دهنده گاهی توسط خود کودک و نوجوان و یا توسط والدین آن ها می‌تواند صورت گیرد، چرا که برای ادامه درمان حائز اهمیت هستند. تمامی دستورالعمل های داده شده باید یادداشت شوند.

۲)آموزش تن آرامی

در این جلسه آموزش تن آرامی انجام می شود ، به شکلی که فرد در جایی مناسب و راحت قرار می‌گیرد و در یک فضای ساکت و آرام شروع به ایجاد انقباض و انبساط در تمامی عضلات خود از سر تا انگشتان پا می‌کند . تمرینات مربوط به آرامش پیشرونده عضلات باید به طور روزانه و برای تقویت اثر آن ها انجام شوند. اگر چه در هر زمان که لازم باشد مانند مواقعی که فرد مضطرب است یا دچار تیک می شود باید انجام شوند. استفاده از فنون تن آرامی برای از بین بردن تنش در سراسر بدن استفاده می شود. انجام روزانه تن آرامی مخصوصا زمانی که نشانه ها و علائم کمتری وجود دارد به فرد کمک می‌کند تا آمادگی و مهارت لازم را در اجرای آن به دست آورد. در تمام مراحل باید از تنفس عمیق استفاده شود. این مهارت کمک می‌کند تا در زمان اضطراب و فشار روانی بدن را در حالت آرمیده قرار داد. یادگیری این فنون نیز باید با تمرین و در اوایل کار با توجه به الگو، که می‌تواند درمانگر و یا شخص دیگری باشد انجام شود.

۳)آموزش پاسخ متضاد

یکی از مهمترین مراحل این مداخله درمانی این مرحله است. این نوع پاسخ کاملا با تیک مورد نظر متضاد است، زیرا ماهیچه های مخالف عضلات درگیر تیک منقبض می‌شوند و از وقوع تیک جلوگیری می‌کنند. پاسخ متضاد یاد گرفته شده باید شامل اعمالی شود که از نظر اجتماعی قابل قبول باشد و در عین حال بارز نباشد به شکلی که موجب تنش ارادی گروه ماهیچه ای مخالف می‌گردد. این پاسخ باید تا چند دقیقه باقی بماند و در موقعیت های بروز تیک و سایر موقعیت های دیگر تمرین شود. در واقع پاسخ متضاد جانشینی برای تیک مورد نظر به حساب می‌آید و به مرور آن را از بین می‌برد. این جلسه با آموزش پاسخ متضاد ادامه می‌یابد . افراد مبتلا به اختلال، رفتارهایی را یاد می گیرند که مخالف با رفتار هدف در درمان است .

به گونه ای که کودک یاد می‌گیرد رفتاری ناسازگار را برای حدود ۱ دقیقه ( یا تا زمانی که نیاز به فرونشانی دارد) انجام دهد، مشروط به اینکه بتواند وقوع نشانه ها را پیش‌بینی کند . پاسخ رقیب ابتدا توسط درمانگر و سپس کودک انجام می شود و این پاسخ ها باید مورد علاقه کودک باشند. نمونه ای از تیک ها و پاسخ های متضاد برای آن ها بدین شرح اند (جدول ۴-۲) :

جدول ۴-۲ پاسخ متضاد برای برخی از تیک های رایج

تیک پاسخ متضاد صاف کردن گلو

تکرار صدا و حرفی خاص مانند باد، باد،

پلک زدن یا پرش پلک چشم

انگشت در دماغ کردن

تنفس منظم و عمیق

دم و بازدم مناسب

باز و ثابت نگه داشتن پلک ها و چشم

گره کردن انگشتان یا مشت کردن

۴)آموزش ایجاد انگیزه

مهمترین هدف این مرحله حمایت اجتماعی و تقویت مثبت است. حمایت همه افراد وابسته به کودک شامل اعضای خانواده، معلمان، دوستان و سایر افراد در سراسر درمان حائز اهمیت است . ‌به این افراد و مخصوصا تمام اعضای خانواده باید آموزش داده شود تا تیک مورد نظر را نادیده گرفته و کودک را به خاطر داشتن تیک سرزنش نکنند. همزمان باید سایر رفتارها و ویژگی های مثبت کودک تقویت شود. حمایت اجتماعی و استفاده از برنامه های تقویتی باید در برابر پاسخ متضاد نیز انجام شود . ‌به این معنا که هر زمان کودک شروع به تمرین این نوع از پاسخ می‌کند از جانب اطرافیان مورد تشویق قرار بگیرد.

۵)آموزش تعمیم دهی

آنچه اکنون آموخته می شود تمرین کنترل در همه موقعیت ها و کاربرد فنون یاد گرفته شده برای تیک های دیگر است. ‌به این معنا که کودک پاسخ های متضاد با تیک خود را که یاد گرفته در سایر شرایط زندگی خود تمرین می‌کند. تمرین مداوم این فنون علاوه بر اینکه باعث می شود فرد به تیک های خود کنترل بیشتری پیدا کند، و باعث کاهش تداخل تیک ها در سایر رفتارها و گفتار فرد شده و عزت نفس او را افزایش دهد.

در حوزه درمان اختلالات تیک علاوه بر دارودرمانی که گاهی به عنوان یک راهبرد رایج به کار می رود ، رفتار درمانی به عنوان یک راهبرد مؤثر برای درمان تیک ها نتایجی به دست داده است (کوک و بلاچر،۲۰۰۷). دستورالعمل های بالینی اروپا اخیراً یک گزارش از مداخلات روانی- اجتماعی و رفتاری را برای سندرم تورت و دیگر اختلالات تیک منتشر ‌کرده‌است (وردلن^۱،وند گریندت^۲،هارتمن^۳،مورفی ، ۲۰۱۱).یکی از این مداخلات رفتاری ، فنون وارونه سازی عادت است که شرح پنج مرحله اصلی آن توضیح داده شد. استفاده از فنون وارونه سازی عادت در درمان تیک ها و سایر رفتارهای عادتی به سال ۱۹۷۳ بر می‌گردد که توسط آزرین و نان مطرح شد . در برخی مطالعاتی که به تحلیل مؤلفه‌ های این فنون می پردازند از سه عامل اصلی آن که شامل آموزش آگاهی ، آموزش پاسخ متضاد و حمایت اجتماعی است استفاده می شود(میلتن برگر،فوکو^۴ و وودز ،۱۹۹۸).